Natuurgebied Turfweide brengt biodiversiteit en cultuurhistorie bij elkaar

Van vroegere maïsakkers naar natuur en recreatie mét cultuurhistorische elementen. Dat is het natuurgebied de Turfweide bij Veenendaal. Verschillende partners uit het netwerk van Natuurpro dragen hun steentje bij aan de ontwikkeling van dit stuk nieuwe natuur.

Cultuurhistorische waarde terug

Het natuurgebied van zo’n drie hectare bestaat uit sloten, weiden en droog en nat grasland. Uit dit landschap bestond Veenendaal in de tijd van de turfafgraving. De Turfweide brengt hiermee de cultuurhistorische waarde terug: een zeer belangrijk aspect van dit project.

Kansen voor flora en fauna

Het gebied draagt bij aan de biodiversiteit, waterbuffering en een grotere verscheidenheid aan flora en fauna. Voor welke diersoorten er kansen zijn? Projectleider Bram van Schaffelaar: “We verwachten dat verschillende vogels zich er thuis zullen voelen. Denk aan de huiszwaluw, boerenzwaluw en ijsvogel. Misschien spotten we straks zelfs wel de grote gele kwikstaart die vanaf het Valleikanaal even komt kijken. Ook wordt het een insectenrijk gebied, voor bijvoorbeeld juffers en libellen. Verder is er genoeg ruimte voor amfibieën en vissen.”

Door alle watergangen kan veel oever- en moerasvegetatie verder tot ontwikkeling komen: grote wederik, kleine en grote lisdodde, waterzuring, holpijp, grote kattenstaart en moerasspirea. Van Schaffelaar: “De laaggelegen delen van het gebied komen dicht op het grondwater te liggen, waardoor misschien zelfs soorten als blauwe knoop, gevleugeld hertshooi, moeraskartelblad, stijve ogentroost en gevlekte orchis terug te vinden zijn. Deze laatste soorten gaan sterk achteruit in Nederland. Daarom gaan we in samenwerking met Staatsbosbeheer natuurmaaisel uit een omliggend blauwgrasland uitstrooien over de Turfweide.”

Ook voor ‘de mens’ is er straks genoeg te beleven. Er komen wandelpaden door het gebied en de recreanten kunnen dieren spotten vanuit een kijkhut.

De grond in

In april 2022 zijn de grondwerkzaamheden gestart en de sloten gegraven. Van Schaffelaar vertelt: “We hebben gewerkt met een gesloten grondbalans. Dat betekent dat er zo min mogelijk grond is afgevoerd. De bovenste grondlaag van zo’n 30 tot 40 centimeter is afgegraven en opgebracht aan de zijkanten van het perceel. De originele zand- en turflaag is blijven liggen in het midden en vormt de basis voor de sloten en de blauwgraslandvegetatie. Ook is er een stuw geplaatst, zodat er altijd genoeg water beschikbaar is in de sloten.”

Afronding van het project

De komende periode wordt de rest van de werkzaamheden uitgevoerd. Zo komen er bomen aan de zijkant van het gebied. Ook worden zorgvuldig uitgekozen mengsels van de HEEM-kwekerij ingezaaid.

Partners uit de regio

In dit project werken alle disciplines samen: Buro Boot, HEEM, Bureau Hager & Huigens, Koninklijke Ginkel Groep, Hardeman, Gemeente Veenendaal, Stichting Turfweide en Ingenious Tomorrow. Allemaal partijen met een Veenendaalse oorsprong. Van deskundigen voor (technische) ontwerptekeningen, (bodem)ecologische details en inheemse kruidenvegetaties tot uitvoerend specialisten die met 3D al het grondwerk perfect kunnen uitvoeren.

Historie Turfweide

Aan de westkant van Veenendaal, aan de Slaperdijk, is een landschapsmonument weer tot leven gebracht. Van oorsprong is Veenendaal een veengebied  gelegen te midden van de Gelderse vallei. Vanaf de late middeleeuwen is er veel turf gewonnen . Een stukje van deze historie is met dit drie hectare nieuwe natuurgebied teruggebracht  en draagt het gebied bij aan de natuurbeleving, waterbuffering en de biodiversiteit.

Werkzaamheden

Vanaf april tot september 2022 zijn door onze onderaannemer Hardeman Zand- en grindhandel B.V. de grondwerkzaamheden uitgevoerd. Een ervaren kraanmachinist heeft met behulp van een 3D model de uitvoeringstekening werkelijkheid laten worden. Er is gewerkt met een gesloten grondbalans wat betekent dat er geen grond is aan- en afgevoerd. De bouwvoor (bovenste 30-40 cm voedselrijke grondlaag) van de voormalige maisakker  is afgegraven en opgebracht aan de zijkanten van het perceel. Zo is de kern van het gebied teruggebracht tot originele bodem voedingswaarden. Ook is hierdoor dit deel lager komen te liggen waardoor het meer in verbinding staat met het grondwater.

Na het afronden van de vele graafwerkzaamheden kon door ons RANOX natuuraannemer team de eerste hand gelegd worden aan de vegetatie. In samenwerking met Staatsbosbeheer, Hardeman Zand- en grindhandel en Lagerweij Renswoude is er natuurmaaisel van een bijzonder blauwgrasland uit Veenendaal/Renswoude weten te verkrijgen. Dit maaisel is op de lemige zandbodem (met soms een pakket turf) van de Turfweide in verwerkt. Samen met Rosa Novum, onderdeel van de Ginkel Groep, is het maaisel handmatig verspreid door een doolhof van sloten. Vervolgens is het hele gebied ook nog ingezaaid met verschillende mengsel van HEEM. Na een nauwkeurig bodem en gebiedsanalyse zijn er plantensoorten ingebracht die ecologisch passend zijn en door deze te zaaien het natuurontwikkelingsproces versnellen.

Door alle watergangen kan veel oever- en moerasvegetatie verder tot ontwikkeling komen: grote wederik, kleine en grote lisdodde, waterzuring, holpijp, grote kattenstaart en moerasspirea. Projectleider Bram van Schaffelaar: “De laaggelegen delen van het gebied komen dicht op het grondwater te liggen, waardoor misschien zelfs soorten als blauwe knoop, gevleugeld hertshooi, moeraskartelblad, stijve ogentroost en gevlekte orchis terug te vinden zijn. Deze laatste soorten gaan sterk achteruit in Nederland..”

In september 2022 is de Turfweide feestelijk geopend met alle betrokkenen.