Waarom neemt openbaar groen af in Nederland?
Niemand betwist de waarde van openbaar groen of ander groen dat toegankelijk is voor een breed publiek. Toch neemt het aantal m² openbaar groen af, met name in het stedelijk gebied. De omvang van die afname en de oorzaken ervan zijn onderzocht.
Sinds 2020 is het aantal vierkante meters groen per huishouden met 24% afgenomen. Dit gaat samen met een nettoverlies van zo’n 658 hectare openbaar groen in de 30 grootste Nederlandse gemeenten. Dat is zo’n 2,5% van het totale groene oppervlak. In steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag wordt de achteruitgang pijnlijk zichtbaar: 7 van de 10 wijken moeten als ‘versteend’ worden aangemerkt.
De oorzaken van de afname van openbaar groen
Wat zijn de oorzaken van de afname van openbaar groen? Sweco en Natuur & Milieu onderzochten dit in de 30 grootste Nederlandse gemeenten en kwamen tot 3 samenhangende oorzaken. Ook de Rekenkamers van de gemeenten Utrecht en Rotterdam onderzochten de oorzaken voor de eigen gemeenten en kwamen tot aanvullende factoren.
1. Woningbouw groeit sneller dan het groen
Het aantal woningen en inwoners neemt sterk toe in veel gemeenten, maar het groen groeit niet mee. Tussen 2019 en 2024 kwamen er 234.000 woningen bij terwijl het openbaar groen met 2,5% afnam.
2. Verdichting van bestaande buurten
Bestaande buurten worden volop verdicht; er wordt ‘ingebreid’. Open plekken, grasvelden en groenstroken verdwijnen ten gunste van woningen, parkeerplaatsen, infrastructuur en andere voorzieningen.
3. Groen sneuvelt in de praktijk
Gemeenten hebben positieve groene voornemens als het gaat om renovatie en nieuwbouw, maar in de praktijk sneuvelen de groene plannen vaak. Als het verdienmodel van een project onder druk staat, wordt groen regelmatig als ondergeschikt gezien en ingeleverd. De groene intenties delven het onderspit.
4. Versnippering van beleid en organisatorische en personele problemen bij gemeenten
De Rekenkamers van Utrecht en Rotterdam maken beide melding van oorzaken die met het gemeentelijk apparaat te maken hebben. Personeelstekort bijvoorbeeld. Maar ook een onduidelijke afbakening van taken rondom de ontwikkeling, het beheer en onderhoud van openbaar groen hebben effecten zoals vertraging, inefficiëntie en een gebrek aan kennisuitwisseling tussen afdelingen.
De Rekenkamer van de gemeente Rotterdam, die groen vooral in relatie tot klimaatadaptatie onderzocht, concludeert dat het ontbreekt aan uitgewerkte plannen en structureel budget.
5. Onvoldoende financiële middelen en onzekerheid over toekomstige financiering
Het ontbreekt gemeenten aan een solide financiering van de groenopgave, voor zover die groenopgave in beeld is. Vooral onzekerheid over de kosten van beheer en onderhoud van nieuw te realiseren groen breekt ze op.
Daarnaast zijn er financiële schotten tussen verschillende gemeentelijke afdelingen, waardoor geld dat wel beschikbaar is niet altijd efficiënt kan worden ingezet.
Hoe keren we het tij?
Alleen constateren dat openbaar groen afneemt is niet genoeg. In onze whitepaper ‘Anders kijken naar (openbaar) groen’ kijken we naar wat er nodig is om groen op de lange termijn te behouden en verder te ontwikkelen.
Anders kijken naar (openbaar) groen
Openbaar groen staat onder druk. Deze whitepaper laat zien waarom én wat er nodig is om het tij te keren. Van eigenaarschap en beheer tot groen als investering.
Vragen of meer informatie?
Stel ze aan projectadviseur Mark Rotteveel